INLEIDING
Welke factoren bepalen het succes van design & development projecten? En wat zijn de valkuilen?
Deze titel betreft mijn onderzoeksscriptie en geeft naast antwoord op deze vraag ook een kijkje in de keuken van hoe en waarom ik tot mijn ontwerpen ben gekomen. En hoe andere inspirerende ontwerpers met dit thema omgaan.
Voor mijn onderzoek heb ik me anderhalf jaar lang verdiept in verschillende projecten op
het gebied van design & development. Tijdens mijn speurtocht stuitte ik op allerlei interessante ontwikkelingen, die raakvlakken hebben met dit fenomeen. Na een uitgebreide inventarisatie van design & development projecten, heb ik een aantal relevante factoren gedefinieerd voor mijn onderzoek:

Het ontwerp
De omstandigheden in ontwikkelingslanden zijn van grote invloed op het ontwerp. Waar
je in het Westen vanuit de mogelijkheden ontwerpt, ontwerp je in een ontwikkelingsland vanuit de beperkingen. Als ontwerper put je uit andere inspiratiebronnen die gebaseerd
zijn op de cultuur van het betreffende land. Daarnaast ontwerp je vaak vanuit beperkingen, zoals het ontbreken van (goede) machines en financiële middelen. Vanwege dit laatste ben je als ontwerper meestal aangewezen op het recyclen van materialen. In combinatie met innovatieve toepassing van de traditionele ambacht leidt dit tot vernieuwende en vaak zeer verrassende producten. Een mooi voorbeeld daarvan is de collectie TranSglass van Tord Boontjer en Emma Woffenden, gemaakt van gerecyclede wijn- en bierflessen.

De professionaliteit van het productiebedrijf

In een aantal design & development projecten maakt men gebruik van productiefaciliteiten die ontstaan zijn vanuit een sociaal maatschappelijke insteek. Andere projecten komen tot stand in samenwerking met puur commerciële bedrijven. Zoals de organisatie Tradeff waarvoor ikzelf heb ontworpen in Brazilië. Deze organisatie leidt haar gehandicapte medewerkers op voor een baan op de reguliere arbeidsmarkt. Deze sociale werkplaats
is daarmee een plek waar gehandicapten, die in Brazilië nauwelijks toekomstperspectief hebben, een eerlijke kans krijgen op een waardevol bestaan.
Een voorbeeld van een commercieel bedrijf is de professionele houtwerkplaats in de favela (sloppenwijk) Monte Azul in São Paulo, waar de Vaso Madeira van Nadine Sterk en Lonny van Rijswijck is ontstaan.

De tijdsduur van het project

Veel projecten op het gebied van design & development zijn slechts van korte duur. Vaak blijkt dat ontwerpers hierdoor het gevoel hebben dat het project niet volledig tot zijn recht komt. Vooral omdat het opbouwen van een vertrouwensrelatie met de lokale bevolking veel tijd vergt. Dit heeft te maken met de cultuur- en taalbarrières. Het werken in niet westerse culturen vraagt vaak veel geduld van de ontwerper en de projectleider enerzijds en de
lokale medewerkers anderzijds. Wieteke Brocken over haar ervaringen met Artepampa: “Wat ik zo jammer vind aan dit project, is dat je de ontwikkeling die je in gang zet niet kunt afmaken. Je moet weg, tijd en geld is op.”

De afzetmarkt
Marketing en imagebuilding zijn van essentieel belang om de producten uit het ‘geitenwollensokkensfeertje’ te houden. Dit om een zo breed mogelijke doelgroep te bereiken. De basis is een sterk ontwerp, dat uiteraard van goede kwaliteit moet zijn. Het gebruikte materiaal moet zowel aansluiten bij de mogelijkheden van het productiebedrijf als bij de wensen en eisen van de westerse afzetmarkt. Tevens dient het ontwerp relatief eenvoudig te zijn om -afhankelijk van de productiefaciliteit- lokaal geproduceerd te kunnen worden. Zoals de Ragbag, ontworpen door Siem Haffmans (iD-L) en Ellen Sillekens in samenwerking met Conserve India. Voor de verkoop richtten ze zich op designwinkels en andere ‘hogere’ segmenten.

De financiering van het project
Dit is de meest voor de hand liggende en wellicht ook de belangrijkste factor. Hierbij gaat het om het betalen van de ontwerper en de vraag of de producerende partij niet ook een financiële bijdrage moet leveren. Dit laatste om een grotere betrokkenheid te creëren bij de totstandkoming van het product. Bovendien zal op basis van gelijkwaardigheid (wederzijd-se uitwisseling van kennis en cultuur) meer inzet worden getoond, wat het product ten goe-de komt. Dit is écht ondernemen in ontwikkelingssamenwerking. Volgens ontwerper Ton Haas, die veel ervaring heeft met projecten in ontwikkelingslanden, kan het niet betalen van ontwerpers ertoe leiden dat ‘professionals onder deze voorwaarden niet meedoen en er geen continuïteit in de productontwikkelingsrelatie kan ontstaan en het dus blijft steken in speldenprikken’.

Bovenstaande factoren en bijbehorende voorbeelden komen in deze scriptie anno 207 uitgebreid aan bod aan de hand van praktijkvoorbeelden.